Tuinbouw heeft zijn eigen strijd tegen corona

De hele economie heeft onder de wereldwijde coronacrisis te lijden. Zeker ook de tuinbouw. De ene dag werden de bloemen en planten nog geveild en de volgende viel de vraag ineens helemaal weg. De meest schitterende bloemen en planten ‘draaiden door’ zoals dat heet. Dat houdt in: werden niet verkocht en moesten worden vernietigd. Doet zeer aan je ogen als je het ziet en de kwekers en handelaren voelen het meteen in hun portemonnee.

Een groot deel van de productie gaat naar het buitenland en als grenzen worden gesloten valt de export weg komt de handel stil te liggen. Snijbloemen en bloeiende planten verdragen geen uitstel. Andere planten soms wat meer. Vraag naar perkgoed is er nog wel een beetje omdat veel mensen wel doorgaan met het kleurig en fleurig maken van hun tuin. Kwekers begonnen ook meteen met verkoop vanaf de eigen kwekerij of ze deden mee aan acties om kwetsbare mensen en hun verzorgenden in de bloemetjes te zetten. Die ‘afzet’ kan echter nooit het verlies goedmaken. Intussen is de sector volop bezig met overleven, met behulp van ondersteuning door banken en overheden. We stelden Berkelaar Theo Ammerlaan – hij is voorzitter van LTO Glaskracht Oostland – een aantal vragen over de huidige nijpende situatie.

Hoe is de situatie op dit moment? Kunnen siertelers en groentekwekers nog hun oogst verkopen. Wellicht voor een deel? Welk deel? En voor welke prijzen? Wat is het verlies in omzet in geld of in procenten ten opzichte van de normale situatie? Is er nog steeds export mogelijk? Mensen moet immers blijven eten.
De situatie verschilt per bedrijf, maar de impact is enorm. Ik heb diverse filmpjes en foto’s ontvangen van telers die hun gewas onder fresen of weggooien. De sierteelt is als eerste keihard geraakt. Product is massaal niet verkocht en veiling FloraHolland is de aanvoer al snel gaan beperken. Afhankelijk van het product mocht maar dertig tot vijftig procent aangevoerd worden en dan alleen A1-kwaliteit. En dan nog waren de prijzen vaak dramatisch. Ik hoor van tuinders dat tachtig tot negentig procent minder omzet geen uitzondering is. Op veel Europese landen is de export echt stilgevallen. Er gaan nog wat bloemen en planten naar Scandinavië en wat naar Duitsland. Heel voorzichtig neemt de export in de sierteelt weer wat toe, maar het is mondjesmaat en het staat niet in verhouding tot wat we gewend zijn.

Wat is er nodig om goed draaiende bedrijven te laten overleven? Gaat het om giften of leningen?
Het is essentieel dat er op korte termijn liquiditeit beschikbaar komt. Daarvoor is het noodkrediet opgezet. Een ondernemer kan hiervoor bij zijn eigen bank terecht, waarbij de overheid voor een groot deel van het bedrag garant staat. Maar ook de ondernemer moet bijdragen en let wel: het is een lening die binnen een paar jaar terugbetaald moet worden. Dat wordt voor bedrijven een probleem. Er moet dus een noodfonds komen dat bijdraagt aan de geleden schade. Dit kunnen ondernemers niet zelfstandig ophoesten. Dus in eerste instantie is er liquiditeit nodig om de rekeningen te kunnen betalen, maar er zal ook een bijdrage in de schade moeten komen. Dat vind ik geen gift. Dit zijn niet te voorziene situaties die het einde voor bedrijven kunnen betekenen. Dat heeft niets meer te maken met ondernemerschap of normale bedrijfsrisico’s.

Bunnik Plants probeert zo veel mogelijk ‘aan de weg’ te verkopen.

Er wordt gesproken over een Noodfonds. Is dat er al en wat is daar qua bedrag nodig? Is daar al een idee over? Ik hoorde Sjaak van der Tak van LTO Glaskracht Nederland zeggen: wij denken aan het overbruggen van een jaar en het kabinet denkt in maanden?
Voor zowel de sierteelt als de groente- en fruit zou er een noodfonds moeten komen. Dat is echter nog niet. Zonder noodfonds is het voortbestaan van veel bedrijven in gevaar. Voor de sierteelt praat je over meer dan twee miljard.

Heb jij zelf er een idee over wanneer de boel weer genormaliseerd zal zijn? Of wordt het nooit meer zoals het was?
Volgens mij weet nog niemand dat. Een aantal Europese landen lijkt het beleid wat te gaan versoepelen en laten we hopen dat dit betekent dat de handel weer langzaam op gang komt, maar voor alles weer ‘normaal’ is gaat wel even duren lijkt me.

Een deel van de productie van de sierteelt gaat via acties naar ouderen en naar zorgmensen. Het grootste deel is export? Is er nog export mogelijk? Ik hoorde ook dat stekmateriaal minder makkelijk binnenkomt?
Veel tuinders blijven toch nieuw product opzetten, maar vaak komt stek uit Afrika: Ethiopië, Oeganda, Zuid-Afrika. Een aantal landen heeft een lockdown of er zijn grote beperkingen. Stek gaat normaal mee in het bagageruim van passagiersvliegtuigen. Nu moet dat transport per vrachtvliegtuig. Dat aanbod van vluchten is veel kleiner geworden en duurder. Het is dus zeker een probleem, maar het lukt vaak nog wel om het hier te krijgen. Daar wordt ook veel aandacht aan besteed door het crisisteam. Export van sierteelt blijft lastig en op veel landen staat die bijna stil.

Is er een verschil qua gevolgen van corona tussen sierteelt en groente/fruitteelt? Er zijn er bij de groenteteelt verschillen tussen teelten/producten en hoe ligt dat bij de sierteelt? Bijvoorbeeld tussen verschillende bloemen en planten?
Ja, er zijn verschillen. Met name de sierteelt wordt geraakt, maar ook in de groenten zijn er grote problemen. Daarnaast gaat in veel groenten de productie nu pas echt lopen, dus dat wordt afwachten. In het algemeen heb je geluk als je gericht bent op retail, dus op supermarkten. Dan loopt het nog wel wat door. Maar zit je met groenten op de foodservicemarkt dan heb je een mega-probleem. Dat ligt volledig stil. Export van bloemen en planten is er vrijwel niet. Gelukkig wordt het geven van een bloemetje nu gestimuleerd, dus de Nederlandse markt is op zich goed. Maar ja, we zijn heel sterk gericht op export dus de redding is dat niet. Maar goed, veel ondernemers proberen ook nu de kansen te zien. Je moet wat. Alles wat je nu verkoopt en niet hoeft weg te gooien is mooi meegenomen. Er is niet voor niets zo veel huisverkoop en er zijn veel weggeefacties. Ja, wat moet je.

Hoe is het met jullie eigen tomatenbedrijf? Wat kunnen jullie nog afzetten? En voor welke prijs?
Onze afzet loopt tot nu normaal, alles wordt afgezet voor normale prijzen.

Jonge planten verdwijnen in de container.

Even terug naar het grote geheel: is het mogelijk om alle bedrijven te laten overleven of moet/gaat er straks een sanering plaatsvinden?
Zeker niet alle bedrijven gaan dit overleven. Om in aanmerking te komen voor een noodfonds moet er sprake zijn van een toekomstbestendig bedrijf. Bedrijven die nu al moeilijk zitten komen mogelijk niet in aanmerking. De bank gaat dan niet verstrekken of er moeten extra garanties komen. Een deel van de ondernemers zal zelf besluiten om te stoppen. Dus ik verwacht zeker dat een deel van de bedrijven op korte termijn afvalt en dan nog is de vraag hoe het noodfonds er uit ziet. Het noodkrediet moet terugbetaald worden de komende jaren en de vraag is of iedereen dat kan. Het noodfonds is van groot belang. De tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid is voor veel bedrijven geen redding zoals die nu is opgebouwd. Als jouw piekperiode wordt afgezet tegen de gemiddelde omzet in 2019, dan kom je altijd tekort. Hopelijk wijzigt die regeling nog voor seizoensbedrijven.

Hoe verwerken de kwekers/ondernemers dit mentaal? Hebben jullie daar een idee over en aandacht voor? Kunnen jullie als LTO-bestuurders daar een rol in spelen?
Uiteraard is dit voor ondernemers, hun gezinnen en medewerkers een hele moeilijke tijd. Deze crisis heeft niet alleen financiële gevolgen. Een crisis als deze is ongekend. Dit heeft nog niemand meegemaakt. Ondernemers kunnen onder grote druk komen te staan en dit kan leiden tot spanningen in gezinnen en tot emotionele problemen bij tuinders en boeren. Daar is zeker aandacht voor. Het informatiecentrum van LTO Noord is het eerste aanspreekpunt. Zij bieden een luisterend oor, professioneel advies en verwijzen desgewenst door naar specialisten. Zij werken daarbij onder meer samen met onafhankelijke coaches, Agrozorgwijzer en Zorg om Boer en Tuinder. Zo bieden ondernemers steun en coaching in deze moeilijke en onzekere tijd.

Volg het laatste nieuws over de coronacrisis zeven dagen per week op de website www.telstar-online.nl.