Jan Chris van Dam: de laatste struiner van de Katwijker polder…

De polder tussen de A12, de Katwijkerlaan en de Nieuwkoopseweg bestaat niet meer zoals hij bestond. Rond 1990 werd de polder de Floriade en daarna onder andere het Balijbos en Rokkeveen. 

Jan Chris van Dam groeide op in deze polder. Drieënzeventig jaar heeft hij er gewoond en rond gestruind. Wat hij in al die jaren zag, staat nu prachtig weergegeven in een boek: ‘De laatste struiner van de Katwijker polder’, met 175 mooie kleurenfoto’s en 75 jaar aan poldergeschiedenis.
Zo goed leer je een landschap alleen kennen als je er als kind opgroeit en dagelijks in rondloopt.
Jan Chris van Dam is geboren en getogen in de Katwijkerbuurt. Op Hoeve Vredebest. Hij was de derde van de zes kinderen van Willem van Dam en Antje Snijders. Zijn vader was boer. Hij is door een ziekte niet ouder geworden dan 39 jaar. Zijn moeder Antje was een stoere dappere vrouw. Ze bleef achter met een boerderij en zes kinderen, maar ze bestierde alles met doortastendheid en wijsheid.

Het was ome Cor van Dam die de nog piepjonge Jan Chris meenam de polder in en hem met een rietstengel wees op een eendennest, een rennende haas enzovoort. Jan Chris was nog maar een jaar of zes toen ome Cor naar Australië emigreerde, maar zijn liefde voor de polder met zijn planten, dieren en seizoenen bleef.
Meer dan vijftig jaar werkte Jan Chris bij de familie Van Sittert in een tomatenkwekerij aan de rand van de polder. Tijdens het tomaten plukken kwam Jan Chris aan het eind van een paadje bij de gevel en dan hield hij even halt om de polder in te kijken waar hij soms al de halve of hele nacht had doorgebracht.

Hij kreeg steeds meer interesse in alles wat er in de natuur aan wonderlijks te zien was. Stilzitten en observeren, liefst zo geluidloos en onzichtbaar mogelijk. Dat is het vak van de struiner: niet zoeken, maar wachten tot de polder vergeet dat je er bent.
Om een broedpaar steenuilen te kunnen observeren, bouwde hij een ‘nepboom’ waarin hij zich verstopte en van waaruit hij de steenuilen bekeek en ook filmde. Echtgenote Ria werkte ook mee. Ze liepen als één persoon stijf tegen elkaar aan naar de ‘steenuillocatie’. Jan Chris glipte naar binnen en Ria vertrok weer. Een beetje met angst en beven, want ze moest weer langs de stier die ze de naam Boris hadden gegeven. Jan Chris: “Ik ging ervan uit dat steenuilen niet kunnen tellen. Die steenuil dacht: die ene mens is weer weg. Binnen vijf minuten was de steenuil terug op het nest. Als ik alleen was gearriveerd, dus zonder een teruglopende Ria, dan duurde het een uur voordat de uil weer op het nest terug kwam.”
Wat hij zag, wilde hij vasthouden. Jan Chris ging steeds meer filmen wat hij waarnam in de polder. Hij maakte 35 natuurfilms die hij liefst 1.500 avonden lang vertoonde, in Nederland en België. Van Linschoten tot Winschoten! Zo gingen de jaren: dezelfde sloten, dezelfde paden, en elk seizoen opnieuw iets anders om te zien.

En toen veranderde het land zelf. De films en het boek van Jan Chris omvatten 75 jaar poldergeschiedenis. Toen de polder bos werd, had Jan Chris daar de pest in, maar hij filmde wel de aanleg van de Floriade en het Balijbos. Hij ontdekte nieuwe dieren. Zoals de omgeving zich aanpaste, paste ook de natuurvorser en filmer zich aan.
Jan Chris woont nu zes jaar ‘op het dorp’ met Ria. Zijn gezondheid laat het niet meer toe dat hij als een polderjongen ‘struint’. In plaats daarvan maakte hij een boek. Dat boek volgt het jaar: je loopt met hem mee door de seizoenen heen, van het eerste eendennest in het voorjaar tot de stilte van een winterse polder bij nacht.

Zijn vrouw Ria schreef een paar jaar terug al een prachtig boek over de Katwijkerbuurt. Dat was de menselijke kant van de Katwijkerbuurt. Dit boek geeft een prachtig tijdsbeeld van de natuurlijke omgeving van deze buurt.
En nu het er is, zou er toch eigenlijk in eigen dorp weer eens een natuurfilm van Jan Chris van Dam vertoond moeten worden. Uren zou Jan Chris er nog even over door kunnen vertellen. Beter is het het boek te bestellen bij de familie Van Dam. Voor 19,95 euro heb je het! Bestellen kan via jcrvandam@kpnplanet.nl. (SO)