Voorzitter Paul van Winden bedankt Suzanna voor haar zeer leerzame lezing.
Voorzitter Paul van Winden bedankt Suzanna voor haar zeer leerzame lezing.

Suzanna Jansen over ‘De omwenteling’: de eeuw van de vrouw

Cultuur 1.069 keer gelezen

In deze weken voor de verkiezingen nemen politieke partijen stelling over tal van onderwerpen. Één partij stelt het recht op abortus ter discussie. Dit is maar één voorbeeld van hoe de rechten van vrouwen een rol spelen in de politiek, nu en al heel veel langer. Suzanna Jansen - die met haar eerste boek ‘Het pauperparadijs’ bekend is geworden - is 9 november op uitnodiging van het Historisch Genootschap Oud-Pijnacker (HGOP) naar Pijnacker gekomen om te vertellen over haar boek ‘De omwenteling of de eeuw van de vrouw’. Het boek gaat over wat er in de afgelopen eeuw veranderd is voor de vrouw: de thuisrevolutie. Als rode draad voor haar verhaal speelt haar eigen moeder de hoofdrol. Al een half uur voor aanvang stroomt een dertigtal vrouwen de zaal binnen. Op deze avond zijn de vrouwen sowieso in de meerderheid in de zeer goed gevulde Acker.

Door Jan-Paul van der Velden

Wit laken
Suzanna begint te vertellen dat haar moeder op woensdag - niet wasdag - een wit laken aan het rek hing. Niet met de vingervlugheid zoals ze dat op een maandag - wel wasdag - zou doen. Ze keek nog even goed of het laken goed hing. Het laken hing op het voorbalkon, uitdagend in het volle zicht en het laken was kurkdroog…

Glamour-kantoren
Toen haar moeder nog niet getrouwd was ging ze graag werken op kantoor, het waren de beste 8 jaren van haar leven. Het was een verworvenheid om te kunnen werken en niet hoeven te zorgen. Het was zelfs materiaal voor Hollywood films, Clark Gable speelde in 1936 in de film ‘Wife vs. secretary, A high voltage, ultramodern story of three people in love’.

Vrouwenverbod
Toch was het niet allemaal glamour op kantoor. Op een kantoor in de jaren dertig van de vorige eeuw werkten mannen van 16-66 jaar oud in allerhande verschillende banen van loopjongen tot directeur. De vrouwen werkten op de typekamer en waren allemaal onder de 26. Rond hun 25ste jaar trouwden de vrouwen en werden ze handelingsonbekwaam en werden ze ontslagen. Ze werden gezien als oneerlijke concurrentie voor de mannen, want vrouwen werden minder betaald dan mannen. Een vrouw verdiende nooit meer dan tweederde van het loon wat een man verdiende voor hetzelfde werk. Als er ontslagen vielen dan werden de vrouwen en masse ontslagen, de vakbonden pleitten zelfs voor een vrouwenverbod! Er werden vrouwenquota geïntroduceerd, dit ging - let wel - om het maximum aantal vrouwen dat mocht werken, managementfuncties waren sowieso voorbehouden aan mannen.

Getrouwd
Haar moeder werd dus op het moment dat ze trouwde handelingsonbekwaam, werd ontslagen van haar werk op kantoor en leefde haar verdere leven als huisvrouw. Suzanna beschrijft in haar boek de eerste dag van het getrouwde bestaan. Haar moeder maakt voor de eerste keer ontbijt voor haar man terwijl haar man zijn das strikt omdat hij straks naar kantoor gaat. Alles is nieuw en spannend. Als haar man op de fiets naar kantoor gegaan is en is uitgezwaaid door zijn kersverse vrouw komt het besef dat zij nooit meer de deur uit zal gaan. Ze blijft thuis. Bestemming bereikt op haar 26ste levensjaar. Ze is vastberaden om daar het diepste geluk in te vinden. Het is een compleet ander leven, ook voor haar man was het een grote verandering. Hij moest alle beslissingen maken voor zijn vrouw en dat moest hij goed doen, dat was een grote verantwoordelijkheid.

Stemrecht
In 1917 werd al eens gestemd over het stemrecht voor vrouwen. Daar werd in de Tweede Kamer - door heren politici, want vrouwen zaten natuurlijk nog niet in het parlement - over gestemd. In dat jaar was er nog geen meerderheid voor het vrouwenstemrecht. Twee jaar later in 1919 kwam er wel een meerderheid. In de tussentijd had socialistenvoorman Troelstra zijn arbeidersrevolutie uitgeroepen en was de gevestigde orde in West-Europa bang voor een revolutie zoals in Rusland. Als ze de vrouwen stemrecht zouden geven zou dat voorkomen worden - zo dacht men -, vrouwen zouden toch nooit voor zo’n opruiende partij gaan stemmen…

Economische wederopbouw
Na de Tweede Wereldoorlog was het aan de huisvrouwen van Nederland om met zo min mogelijk geld hun gezin te voeden en te kleden, dan konden de lonen laag blijven en kon er weer geïnvesteerd worden in de industrie. Die zuinigheid ging heel ver. Zo werd er gesteld dat er alleen ‘s avonds tussen zeven en elf uur licht mocht branden in de huiskamer: maximaal een peertje van 40 Watt op straffe van afsluiting van de elektriciteit.

De huisvrouwen mochten niet overdag de radio aan hebben want dat kostte ook energie. Er waren weinig kleren te koop met de distributiebonnen die toen uitgedeeld werden. Het was aan de huisvrouwen om zelf kleding te maken. 

Wat doet de huisvrouw?
De hele naoorlogse politiek was gebaseerd op het feit dat het gezin de hoeksteen van de samenleving was, het gezin waar de huisvrouw het kostwinnerschap van haar man mogelijk maakte. Een onderzoek uit 1955 wees uit dat de huisvrouw gemiddeld zo’n 62 uur per week in huis werkte, huisvrouwen met kinderen onder de twee jaar waren niet meegenomen in het onderzoek, anders was het gemiddelde onnodig veel te hoog uitgekomen.

Huisvrouwenvermoeidheid
Suzanna’s moeder vond het haar natuurlijke taak om voor haar man en kinderen te zorgen. Omdat ze die overtuiging had, was het voor haar des te moeilijker te begrijpen dat ze steeds ongelukkiger werd. In de jaren 50 en 60 waren er steeds meer vrouwen die aan de mysterieuze ziekte ‘huisvrouwenvermoeidheid’ leden. Het kwam in meerdere landen voor, maar serieus werd het niet genomen. Haar moeder moest naar een rusthuis voor overspannen huisvrouwen. Ze voelde zich schuldig dat ze er niet voor haar gezin was. In het rusthuis mochten de vrouwen nota bene vooral niet over hun kwalen spreken.

Wel komt er een medicijn op de markt die deze problemen ‘oplost’: valium. Het wordt zo populair dat de Rolling Stones er een liedje over schrijven: Mother’s little helper. ‘Mother needs something today to calm her down. And though she’s not really ill, there’s a little yellow pill.’

Tweede feministische golf
In de jaren daarna komt de tweede feministische golf: de dolle Mina’s. Suzanna’s oudste zus - een babyboomer - nam zich voor om goed te maken dat haar moeder verplicht was ontslagen. Daarna gingen dingen ook sneller: hokken voor het trouwen, trouwen in een spijkerpak, blijven werken na het trouwen. Mannen die autoritair voor hun gezin zorgden mochten dat ineens niet meer zo doen. Emancipatie doet zijn intrede. Ook komt er de moedermavo en later het moedervwo, waar moeders die vroeger niet de mogelijkheid gehad hadden om te leren dat alsnog konden doen.

Wit laken (deel II)
In 1981 deden 400 tot 500 duizend vrouwen mee aan de vrouwenstaking door thuis niet het werk te doen dat ze normaal deden en een wit laken aan de voorkant van het huis op te hangen. De aanleiding was de eis dat abortus uit het wetboek van strafrecht zou moeten, wat trouwens nog niet gebeurd is. Door het laken buiten te hangen sprak je je publiekelijk uit voor die zaak.

Anno nu
Anno 2023 kunnen vrouwen en mannen al meer dan 100 jaar stemmen en zitten er in de (demissionaire) regering evenveel mannen als vrouwen. In die 100 jaar hebben vrouwen hard moeten vechten voor hun rechten. Nog steeds worden denigrerende termen als ‘deeltijdprinsesjes’ te vaak gebruikt. Dat de zorgtaken nog niet gelijkelijk verdeeld zijn tussen de partners en dat het combineren van de zorgtaken voor kleine kinderen en werk, zowel organisatorisch en financieel lastig is, is de reden dat vrouwen er te vaak min of meer gedwongen voor kiezen om minder te werken dan ze eigenlijk willen.

Als voorbeeld hoe het wel kan wordt Zweden aangehaald waar beide partners ieder verplicht acht maanden betaald ouderschapsverlof krijgen en een baby pas als het anderhalf jaar oud is naar de förskola of dagis mag. Dagis is meer dan wat een crèche in Nederland over het algemeen is. Kinderen gaan veel op stap, veel naar buiten, het bos in of samen boodschappen doen. Vrouwen werken daar minstens 75% of fulltime. Dus ja, het kan, maar dan moeten er wel de juiste politieke keuzes gemaakt worden. 22 november is er weer een kans om een stap in de goede richting te maken.

Op dinsdag 9 januari 2024 is de volgende lezing van het HGOP, deze gaat over centsprenten. De lezing wordt gehouden in De Acker. Aanvang 20:00, inloop vanaf 19:30.

Suzanna Jansen is naast schrijfster een echte vertelster en hield een zeer onderhoudende lezing over de emancipatie van de vrouw in de afgelopen eeuw. (Foto’s Olaf Korpel)
De 120 bezoekers luisterden geboeid naar de bij tijd en wijle vrolijke anekdotes die de lezinggever vertelde.
Stuur jouw foto
Mail de redactie
Meld een correctie

Uit de krant