‘Titanic’, het verhaal waar wij nog altijd niet mee klaar zijn

Op 9 september vond een lezing plaats, georganiseerd door het Historisch Genootschap Oud Pijnacker (HGOP), waarin drs. Ron Brand, conservator van het Maritiem Museum Rotterdam en voormalig bestuurslid HGOP, sprak over de beroemde scheepsramp met de lezing “Het oneindige verhaal van de Titanic”.

Door Marianne Dijkshoorn

Ron Brand begon de lezing met “U weet, dat schip zinkt natuurlijk” gevolgd met een verwijzing naar de aanstaande datum van 11 september, een rampendag bij uitstek. Hij vertelt over de ramp en hoe de Titanic door de jaren heen is afgebeeld, ondanks het gebrek aan beeldmateriaal omdat er nog weinig foto’s en video’s waren van de ‘Titanic’ doordat het schip tijdens haar eerste reis ten onder ging. Op veel afbeeldingen staat het zusterschip Olympic afgebeeld alsof het de Titanic is.

De drie schepen
Het verhaal van de ‘Titanic’ begint met de bestelling van drie passagiersschepen door de Engelse rederij White Star Line, waarvan de ‘Titanic’ de bekendste is. De bouw van deze schepen verliep met enkele incidenten, zoals het dodelijke ongeluk tijdens de tewaterlating van de ‘Titanic’, waarbij een arbeider omkwam. Als eerste werd in december 1908 begonnen met de bouw van de ‘Olympic’. Op 31 maart 1909 werd de kiel gelegd van de ‘Titanic’. De afmetingen van de twee schepen waren voor die tijd enorm.

De afmetingen
De lengte van de schepen bedroeg 269 meter bij een breedte van 28 en een hoogte, van kiel tot en met schoorsteen, van 53 meter. Het schip kon een topsnelheid bereiken van 24 knopen (ongeveer 44 kilometer per uur). Alles was groot aan de beide schepen. De ‘Titanic’ had drie werkende schoorstenen en een vierde voor de sier. Het schip was ‘praktisch’ onzinkbaar door de waterdichte schotten, die bij een lekkage een compartiment konden afsluiten. Daardoor waren er volgens de scheepvaartwetgeving van die dagen maar 20 reddingssloepen nodig. Doordat het schip de ijsberg schampte, ontstond er een scheur in de scheepswand, waardoor er teveel compartimenten lek raakten. Hierdoor kon het schip niet meer blijven drijven. Er konden maximaal 2435 passagiers en 860 bemanningsleden aan boord zijn, een totaal van 3295 personen. Op het moment van vertrek uit Ierland waren er 2228 personen aan boord, zo’n 1300 passagiers en zo’n 900 bemanningsleden.

Toeval?
Alle drie de schepen kregen een aanvaring of zonken: Violet Jessop, stewardess en verpleegster was op de ‘Olympic’ tijdens een aanvaring in 1911. Maar ze overleefde ook de scheepsramp van de ‘Titanic’ in 1912 en het zinken van het derde zusterschip, de ‘Britannic’ in 1916. Na de ramp met de ‘Titanic’ werden van de slachtoffers slechts 328 lichamen geïdentificeerd. Van bijna 1200 personen werd niets meer teruggevonden. In totaal 705 mensen overleefden de ramp.

Nederlanders aan boord
In 2012 stelde Ron Brand een tentoonstelling samen in het Maritiem Museum over de drie Nederlanders aan boord van de ‘Titanic’: George Reuchlin, een directeur van de Holland-Amerika Lijn, Hendrik Bolhuis, een kok met ervaring op luxe schepen waaronder op de ‘Olympic’, en Wessel van der Brugge, een stoker die in de machinekamer werkte. Deze drie mannen vertegenwoordigden elk een verschillende klasse op het schip, wat hun verhalen extra bijzonder maakt.

Een slachtoffer in Nederland
Geen van hun lichamen is teruggevonden. Toch ligt er in Nederland een slachtoffer van de ‘Titanic’ begraven; de Belg Jacob Birnbaum. Zijn lichaam werd teruggevonden en naar België gerepatrieerd. Vanwege de onzekere toekomst van Joodse begraafplaatsen in België werd hij net over de grens in Nederland begraven. Zijn graf bevindt zich op de joodse begraafplaats Machsike Hadass in Putte.

Het oneindige verhaal
Hoewel de ramp meer dan 100 jaar geleden is gebeurd en ondanks het feit dat er sindsdien grotere scheepsrampen hebben plaatsgevonden zijn er bijna dagelijks verwijzingen te vinden.

Ron Brand ging in op de blijvende wereldwijde fascinatie voor de ‘Titanic’. Hij noemt dit ‘het oneindige verhaal van de Titanic’ en illustreerde hoe het schip regelmatig opduikt in onze moderne cultuur met films, reclame-uitingen en internet memes. Zo waren er bij de openingsceremonie van de Olympische Spelen 2024 twee Britse sporters die de ‘Titanic’-pose van Rose en Jack uit de bekende film nadeden.

Recent
Recente gebeurtenissen houden de herinnering aan de Titanic levend. Onlangs was er een veiling van ‘Titanic’-memorabilia, waarbij het gouden horloge van de beroemde passagier John Jacob Astor IV, voor meer dan een miljoen euro werd verkocht. Ook zijn er plannen van de Australische miljardair Clive Palmer die in 2027 een replica van de ‘Titanic’ wil laten varen. Wel bestaat er veel scepticisme over dit project.

Steeds in het nieuws
De ‘Titanic’ blijft in het nieuws komen. Zo waren er de ‘Titanic’-wrakexpedities in 2023 die haarscherpe beelden opleverden van de huidige situatie. Zichtbaar is dat het schip merkbaar afbrokkelt. Ook het tragische ongeluk met de onderzeeër ‘Titan’ kwam in het nieuws. Deze implodeerde in juni 2023 tijdens een expeditie naar het wrak.

Het blijft boeien
De reden dat ‘Titanic’ in ons leven blijft is omdat het een boeiend verhaal is, want het is ‘aaibaar’ en we kunnen ons allemaal met iemand die aan boord was identificeren.
Ron Brand zelf is ook nog niet uitgekeken op de ‘Titanic’. Hij was blij een volle zaal te hebben die het verhaal over zijn onderzoek wilden horen, want bij hem thuis weten ze het van lieverlede wel en zeggen ze: dat schip is gezonken.

De volgende lezing
Op dinsdag 8 oktober is de volgende lezing van het HGOP. Deze gaat over de kunstenaar Maarten van Heemskerck (Heemskerk 1498 - Haarlem 1574. Het Frans Hals Museum, Stedelijk Museum Alkmaar en Teylers Museum maken 450 jaar na Heemskercks’ dood het eerste museale overzicht van Heemskercks oeuvre. De tentoonstelling is op deze drie locaties te zien vanaf 28 september 2024. De lezing wordt verzorgd door Christi Klinkert, senior conservator oude kunst bij het Frans Hals Museum. Zij werkt al sinds 2018 aan deze tentoonstelling. Tijdens haar lezing neemt ze ons mee op een virtuele tour langs Heemskercks oeuvre en zijn leven. Ook vertelt ze over de voorbereiding van deze omvangrijke expositie.

Locatie: De Acker, Park Berkenoord 2, Pijnacker. Inloop 19:30, aanvang 20:00 uur. Voor meer informatie zie hgop-pijnacker.nl. Het HGOP is ook te volgen op Facebook.