Foto’s van een jonge koekoek

In het najaar van 2025 ontmoette ik Saskia Gravesteyn in de Groenzoom. Ze vertelde vol enthousiasme dat ze afgelopen zomer in het gebied een jonge koekoek had gezien, die door een pleegouder werd gevoerd. Een andere vogelaar had haar op het tafereel attent gemaakt en het was gelukt om foto’s te maken.

Saskia vroeg of ik in de natuurrubriek aandacht wilde besteden aan deze bijzondere waarneming. Dat wilde ik wel, maar toen we elkaar spraken waren alle koekoeken al lang uit Nederland vertrokken naar hun overwinteringsgebieden. Sinds april zijn ze er weer. De volwassen vogels vertrekken eerder dan de jongen, die tot in september in Nederland worden gezien. Saskia stuurde mij foto’s van de jonge koekoek met pleegouder: een volwassen kleine karekiet.

Het is algemeen bekend dat de koekoek een broedparasiet is. Een vrouwelijke koekoek legt haar eieren altijd in het nest van een andere vogelsoort, die meestal veel kleiner is. De kleine karekiet is een gebruikelijke ‘pleegouder’. Per nest legt de koekoek één ei, maar in totaal legt ze vaak wel meer dan 10 eieren in verschillende nesten. Het is niet eenvoudig voor de koekoek om het juiste moment te kiezen voor haar stiekeme ei-leg-actie. Ze moet ook de oplettende kleine vogels om de tuin te leiden. Zelf de jongen verzorgen zou makkelijker zijn, maar blijkbaar werkt deze strategie beter voor de koekoek. Het is mij niet duidelijk waarom dat zo is. In Nederland is de koekoek de enige vogelsoort die nooit een eigen nest maakt.

Een pas uit het ei gekropen koekoeksjong werkt de andere eieren of jongen over de rand van het nest. Zo krijgt het bovenmaatse kuiken al het voedsel dat de pleegouders kunnen aanslepen. Dat voedsel bestaat uit insecten. De enorme snavel met oranjerode binnenkant is zo aanlokkelijk voor voerende oudervogels, dat ook passerende vogels die niet de pleegouders zijn, de verleiding soms niet kunnen weerstaan om het koekoeksjong te voeren. In het veld zie je zelden een jonge koekoek. In 2009 zag ik er zelf eentje langs de Plas van van Buijsen, toen ik daar zocht naar pluimzegge. Het koekoeksjong zat in het nestje van een kleine karekiet in het riet. Deze waarneming maakte veel indruk op mij. In de zomer van 2004 zag ik een jonge koekoek in de Oostvaardersplassen. Niet veel later kreeg ik er eentje in handen in de Vogel- en Egelopvang in Delft. Het jong siste naar me als een slang en liet zich niet voeren. Gelukkig lukte het anderen wel. Het koekoeksjong is enkele weken later uitgevlogen. De jongen vinden zelf de weg naar hun overwinteringsgebieden.

Caroline