Antoni van Leeuwenhoek en de bloedregenalg
ActueelDit jaar (2023) zijn er 300 jaren verstreken nadat Antoni van Leeuwenhoek op 90-jarige leeftijd overleed. Met zijn zelfgemaakte microscoop ontdekte hij vele levensvormen die met het blote oog onzichtbaar zijn.
Half juli was ik op bezoek bij Wim van Egmond: een ervaren microscopist en bewonderaar van Antoni van Leeuwenhoek. Hij vraagt of ik in de natuurrubriek aandacht wil besteden aan het herdenkingsjaar van deze pionier. Er zijn diverse activiteiten georganiseerd, waarover informatie te vinden is op de website antonivanleeuwenhoekjaar.nl. Als ik vraag of Antoni van Leeuwenhoek een organisme heeft ontdekt dat interessant is om te bespreken in de natuurrubriek, dan komt hij al snel met de suggestie om de bloedregenalg (Haematococcus pluvialis) voor het voetlicht te halen.
Wim vertelt dat deze algen vaak een rode aanslag vormen in vogelbadjes. Dat bezorgt mij een aha-erlebnis, want er zit vaak rode aanslag in de schotel waar ik water in giet voor de vogels in de tuin. Antoni van Leeuwenhoek beschreef de bloedregenalg op 9 februari 1702 in een brief aan Hendrik van Bleiswijk. Deze brief is te vinden op de website van de Nederlandse bibliotheek voor de Letteren. Hij schrijft hierin over verschillende micro-organismen die hij in zijn regengoot had aangetroffen. Hij zag dat bloedregenalgen zich voortbewegen met twee ‘dunne korte werktuygjens’ (flagellen) en dat ze door raderdiertjes worden opgegeten. Het is bijzonder wat van Leeuwenhoek allemaal heeft waargenomen met zijn eenvoudige microscoopje!
De bloedregenalg is een eencellige groenalg die vooral voorkomt in poeltjes die regelmatig uitdrogen. Deze algjes hebben licht nodig, maar bij teveel zonlicht produceren ze de rode kleurstof (astaxanthine), die hen beschermt als een soort zonnebrandcrème. Astaxanthine is een sterke anti-oxidant: het voorkomt afbraakprocessen die plaatsvinden met zuurstof. Bloedregenalgen worden tegenwoordig commercieel gekweekt voor de productie van deze waardevolle kleurstof, die in cosmetica en voedingsmiddelen wordt gebruikt. Zalm en flamingo’s kleuren roze door astaxanthine, dat ze binnenkrijgen door diertjes te eten die rode algen eten. Als het water waarin bloedregenalgen leven opdroogt of bevriest, dan veranderen ze zich in bewegingsloze cysten vol astaxanthine. Zo kunnen ze extreme omstandigheden overleven. De rode kleurstof bevat waardevolle voedingstoffen. Met dit multifunctionele reservevoedsel kunnen de algjes weer snel actief worden als het poeltje zich weer vult met water.
Caroline
