Unieke verhalen van Nootdorpse tuinders nu gebundeld in boek

Met een werkelijk prachtige bijeenkomst in de tuinbouwkantine van kweker/raadslid Harry Wubben aan de Langelandseweg in Nootdorp is zaterdag 9 november het boek ‘De tuinders van Nootdorp’ ten doop gehouden.

Voormalig ‘windmolenkweker’ Niek van der Sman nam het eerste exemplaar in ontvangst. En ‘het historisch geweten van Nootdorp’ Jan van der Sman het derde exemplaar. Gastheer Harry Wubben ontving het tweede exemplaar. Daarmee was auteur Willem Janssen 10,5 kilo lichter. Het 480 pagina’s tellende boek/naslagwerk weegt namelijk 3,5 kilo. Het formaat is hetzelfde als van het in 2019 verschenen Boerderijenboek van Nootdorp en het uit 2021 stammende standaardwerk over de historie van Nootdorp ,‘Nootdorps verleden’, van auteur Noud Jansen. In het geheel geen familie van Willem Janssen de schrijver van het boerenboek en het tuindersboek.

Met het boek ‘De tuinders van Nootdorp’ is de trilogie over de geschiedenis van Nootdorp compleet. ‘Nootdorps verleden’ van Noud Janssen beschrijft de totale historie van Nootdorp, vanaf 5000 jaar geleden tot nu. Willem Janssen, zoon van veehouder Cees Janssen van de Achterweg (nu Oosteinde), maakte in samenwerking met Noitdorpsche Historiën het al snel volledig uitverkochte Boerderijenboek waarin uitputtend de totale historie van het boerenleven wordt beschreven; het complete verhaal met daarbij straat voor straat en weg voor weg alle boerenfamilies die door de eeuwen en jaren heen in Nootdorp hebben ‘geboerd’.

Toen alle boeren op een rijtje stonden, informeerde Henk Rolvink van Noitdorpsche Historiën voorzichtig bij Willem Janssen of hij een soortgelijk boek over de Nootdorpse tuinders en de Nootdorpse tuinbouwhistorie zou willen maken. Eerst zei Willem ronduit nee. Hij vond het veel te veel werk, maar gaandeweg begon het toch te kriebelen en ging hij aan de slag.

Het was heel veel werk maar de verhalen en de bijbehorende foto’s waren wat gemakkelijker te vergaren dan bij het boerenboek, omdat de tuinbouw naar verhouding nog veel meer aanwezig is dan de veehouderij die bijna geheel uit Nootdorp is verdwenen door de verstedelijking, waarbij woonwijken, bedrijventerreinen en parken/bosgebieden de weilanden hebben overgenomen en ontgrast. Het was/is precies het goede moment om de historie van de ook meer en meer verdwijnende Nootdorpse tuinbouw met alles wat daar bij hoort vast te leggen voor het nageslacht.

Net als het boerderijenboek en Nootdorps verleden is ook het boek ‘De tuinders van Nootdorp’ prachtig geworden. Een oase van informatie in woord en beeld waarbij geen onderwerp en geen detail achterwege blijft.

Drukkerij Van de Sande – een nog echt Nootdorps bedrijf – heeft een grote rol gespeeld bij het mogelijk maken van de boekentrilogie. Jolanda de Koning-Van de Sande heeft voor de totale vormgeving gezorgd en bij het drukken en binden hebben haar broers Hans, Erik en Peet al het werk verzet en meer nog neefje Raymond, zoon van Hans die de algehele leiding heeft bij het bedrijf. Aan het eind van de presentatiebijeenkomst werden zij uitgebreid in het zonnetje gezet door met name Monique de Koning-Lindeman, de penningmeesteres van de historische vereniging.

Behalve ‘vormgever en drukker’ is SandeDruk ook een heel belangrijke sponsor geweest door lang niet alle uren in rekening te brengen. Anders zou het boek nog meer hebben gekost dan de 55.850 euro die het totale project van duizend gedrukte boeken heeft gekost. Buiten SandeDruk waren er nog veel meer belangrijke sponsoren, waardoor het boek nog een beetje betaalbaar is gebleven.

In de voorverkoop/reservering kostte het 44,95 en nu is de prijs 54,95 euro. Het is te koop bij de Bruna in Nootdorp en Pijnacker en natuurlijk ook bij Van Atten in Pijnacker. De boekhandels doen ook een duit in het zakje door minder marge te rekenen dan normaal. In de voorverkoop zijn er 450 boeken verkocht en de hoop is dat het restant zo snel mogelijk ook over de toonbank gaat. Men hoopt natuurlijk dat de Sint en de Kerstman ook goede afnemers zullen blijken te zijn.

Het maken van het boek was natuurlijk een enorme klus. Willem Janssen heeft talloze kwekersfamilies bezocht, interviews afgenomen, foto’s verzameld en vervolgens weer nieuwe invalshoeken bedacht. Het boek begint met een stukje historie over het rond 1850 nog zeer minieme Nootdorp waar veel armoede heerste en waar alleen vissers, stropers en rietsnijders hun schamele kost verdienden.

Het ‘droog maken van de plassige polders’ bracht eerst de veehouderij tot ontwikkeling en vanaf rond 1900 ook de tuinbouw. Veehouders met grote gezinnen konden niet alle zonen boer laten worden en dus werd een deel van het boerenland voor tuinbouwgebruik ontgonnen.

Willem Janssen ging zaterdag met een geweldige diapresentatie vol mooie verhalen, doorspekt met humor en ironie, door zijn boek heen. De goed gevulde zaal bij Harry Wubben vermaakte zich prima en hoefde Willem bij het opsommen van allerlei ‘oude namen’ maar een paar keer te corrigeren.

Regelmatig waren er heerlijke lachsalvo’s te horen, wat eerder ook al bij Piko Plant en bij Nieuwkoop Paprika’s het geval was. Daar waren eerder dit jaar ‘voorvertoningsavondjes’, waarbij de aanwezigen werden warm gemaakt om alvast boeken te bestellen en te reserveren, zodat Noitdorpsche Historiën het financiële risico beheersbaar hield.

Dwarskade
De allereerste kweker was Leen Struijk aan de Dwarskade, een tuinbouwgebied dat ruim 120 jaar later is voorbestemd tot woonwijk wat ook geldt voor de tuinbouw aan de Oudeweg. Eerder al is de tuinbouw in de Dorpsstraat, de Veenweg, de Kerkweg, de Molenweg, de Veenweg, de Kortelandseweg, de Polderweg, de Hogeveenseweg, de Kruiseg en de Tedingerbroekweg van de kaart gegaan vanwege de oprukkende woningbouw.

Feitelijk is straks alleen het gebied Noukoop bij de Nieuwkoopseweg en de Langelandseweg over. Het is tekenend dat paprikakweker Leo Hoogweg van de Langelandseweg in de Flevopolders bij Luttelgeest een bedrijf heeft ontwikkeld dat met rond de 200 hectare minimaal even groot is als de totale resterende Nootdorpse tuinbouw. Tekenend was/is ook dat Willem Janssen bij de opsomming van de huidige Nootdorpse kwekers diverse keren werd gecorrigeerd omdat de betreffende kwekers ‘intussen ook gestopt bleken te zijn’.

Heel veel Nootdorpse tuinbouwverhalen zijn dus voltooid verleden tijd maar daarom niet minder boeiend en nostalgisch mooi. Dat begon al met het verhaal van Willem Janssen dat hij als tomaten plukkende scholier bij oom Herman Janssen aan de Oudeweg altijd om zes uur ’s morgens het nummer ‘Morning has broken’ van Cat Stevens hoorde. Daarmee begon Radio Veronica namelijk de dag. “Nog altijd zie en ruik ik de tomaten van oom Herman, als ik het lied hoor.”

Herman Janssen was de tomatenkoning van Nootdorp. Hij zat op helemaal niet van die beste grond – twee kwekers voor hem waren al failliet gegaan – en toch was Herman de topkweker die altijd meer kilo’s tomaten per vierkante meter wist te bereiken. Hij had dus het ‘hoogste ramengeld’. In de begintijd was de vraag altijd: hoe veel ramen heeft het bedrijf? Later werden het vierkante meters.

Heel veel aandacht is er in het boek voor de enorme innovatie die de tuinbouw op allerlei gebieden doormaakte. Willem toonde de triomfantelijke foto van de eerste waterpomp bij Struijk aan de Dwarskade, waardoor het watergeven gaandeweg niet meer ‘per gietertje’ hoefde te gebeuren. Anderhalve gieter per raam per dag. Een enorme klus. Ook de spitmachine was een uitvinding die heel veel handwerk overbodig maakte.

De Nootdorpse tuinbouw heeft ook een naam hoog te houden op het gebied van de sorteerautomatisering. Genie Aad Tas moest thuis aan de Nieuwkoopseweg zijn broer Frans tijdelijk vervangen omdat die in militaire dienst moest. Het sorteerwerk van de komkommers van vader Arie vond hij zo dodelijk saai en langdradig dat hij besloot de komkommersorteermachine te gaan ontwikkelen. Gevolgd door de tomatensorteerder en de rozensorteermachine.

Herman Janssen was kleurenblind – niet handig voor een tomatenkweker – en dus ontwikkelde Aad Tas de kleurensorteermachine. Het bedrijf AWETA is niet meer in Nootdorp gevestigd maar nu in Pijnacker van waaruit men de hele wereld bedient met sorteermachines voor allerlei groente- en fruitsoorten.

De innovatie betrof ook ‘de behuizing’ van de tuinbouw. Het lage platglas maakte plaats voor kasjes waar je rechtop kon staan. Kasjes werden hoge kassen waarin de grond bij veel teelten niet meer nodig was omdat er substraten kwamen zoals steenwol en andere voedingsbodems waarbij de planten op wetenschappelijke basis worden voorzien van de vereiste voedingsnutriënten. Zo veranderde de tuinbouw van agrarisch naar semi-industrieel.

Willem vertelde dat Nootdorp rond 1980 het grootste aantal kwekers telde. Rond de honderd. Daarna volgde de schaalvergroting waarbij de bedrijven groter werden en het aantal kwekers kleiner.

De Nootdorpse tuinbouw was vooral een ‘familiesaangelegenheid’. De familie De Koning leverde het grootste aantal kwekers door de jaren heen: 21. Daarna volgden de families Van der Helm en Van Eijk met ieder zestien kwekerijen. De overige veelvuldig voorkomende namen kun je zo invullen: Van der Sman, Van de Sande, Van de Gaag, Struijk, Van der Goes, Meewisse, Koot, Post, Waaijer, Hooijmans, Wubben, Weerdenburg, Mooijman, Groenewegen, Lamens, Van Dijk en natuurlijk Janssen!

Ook de historie van de afzet en het vervoer komt tot in detail aan de orde. Heel lang ging dat vooral via het water met de veilingschuit. De Nootdorpse kwekers gingen naar de veilingen in Veur, Delft en Pijnacker. Voor een tochtje met de voortgeduwde schuit kon je gemiddeld drie uur uittrekken. Later maakten de schuit en de paardenwagen plaats voor de vrachtauto.

Willem vertelde dat in Leidschendam via een schutsluis een hoogte van twee meter overwonnen moest worden. De vrouw die ter plaatse de boelde bediende en regelde had een gewaad met hele diepe zakken waar veel plek was voor tomaten, komkommers en andere producten…

Natuurlijk ontbreken in het boek ook niet de bijzonderheden omtrent de Nootdorpse tuinbouw, zoals de jaarlijkse Komkommersorteerwedstrijd tijdens de Kermisweek. Wie Nootdorps kampioen wordt is meteen ook wereldkampioen. Ook Kom in de Kas is zo’n bijzonderheid waarbij de kwekers hun bedrijf openstellen voor het belangstellende publiek.

Het boek wemelt van de mooie verhalen, ook over uitstapjes van de studieclub, waar het behalve om kennisuitwisseling ook om gezelligheid draaide. Een enkele keer was het te gezellig en moest enkele Nootdorpse kwekers worden geroyeerd, om later toch weer in genade te worden aangenomen.

Een mooi verhaal betreft de drie vrijgezelle broers Weerdenburg die aan de Kortelandseweg een tuinbouwbedrijf hadden. Ze woonden in Leidschendam en kwamen iedere dag achter elkaar fietsend naar Nootdorp. Altijd in dezelfde volgorde, achter elkaar, met dezelfde tussenafstand. Op de heenweg was de volgorde Klaas, Piet, Bertus en op de terugweg naar huis Bertus, Piet, Klaas.

Een heel mooi verhaal is ook dat van Niek en Kees van der Sman die aan de Veenweg een biologische kwekerij opzetten. Deze creatieve en ook wat rebelse broers waren hun tijd ver vooruit. Vanuit de hele wereld kwamen er excursies naar hun bedrijf in Nootdorp. Ze bouwden ook een windmolen, zonder dat ze daar vergunning voor hadden. Dat werd een hele rel waarbij de regionale kranten de ontwikkelingen op de voet volgden. De zaak liep hoog op, totdat er een briljante oplossing kwam voor de intussen ook nog door pastoor Kees Dernee gezegende windmolen: de wethouder in de rol van Sinterklaas die wel foei zei maar de broers toch alsnog een vergunning cadeau gaf met de toevoeging: zondig vanaf heden niet meer.

Niet verwonderlijk dus dat Niek van der Sman het eerste Nootdorpse tuindersboek overhandigd kreeg. Hij stond even symbool voor de innovatiekracht, de ondernemingsgeest, het vakmanschap, de creativiteit en de veelzijdigheid van de Nootdorpse tuinbouw.
Daarbij was het natuurlijk altijd heel hard werken en zwoegen, soms tegen beter weten in. In de jaren dertig maar ook daarna gingen er ook kwekers failliet wat vaak diepe sporen naliet. Ook deden er zich ongelukken voor, zoals een enorme explosie bij de familie Lamens aan de Kruisweg en ook bij Hooijmans aan de Hogeveensweg.

Na de overhandiging van de eerste exemplaren werden nog allerlei mensen bedankt. De drukkerijfamilie Van de Sande is al genoemd.

Van groot belang waren ook de nalezers/meelezers: Gerry Buursink-Rolvink, Henk Rolvink en echtgenote, Nellie van Wijk en eindlezeres Ninon Vis. Een heel team dus dat Willem terzijde stond, waarbij teksten en aangepaste teksten over en weer gingen totdat het foutloos en goed was. De bijeenkomst liep enorm uit maar niemand die daar om maalde. Terwijl beneden de afgifte van de voorverkochte boeken in volle gang was, werd boven het glas geheven waarna het nog lang Nootdorps gezellig bleef met al die Nootdorpse (al dan niet) tuinbouwmensen bij elkaar! Ook de wethouders Frank van Kuppeveld en Bart van Straten beleefden een heerlijke zaterdagmiddag! Tot slot werd Willem Janssen die sinds zijn achttiende niet meer in Nootdorp woont, maar in Diepenveen bij Deventer, uitgeroepen tot erelid van Noitdorpsche Historiën. (SO)