De paden op de lanen in met het HGOP

Op donderdagavond 23 mei doken we met Annette Theeuwsen-Kardol in de historie van de paden en lanen van Pijnacker. Bij deze lezing van het Historisch Genootschap Oud-Pijnacker is de bibliotheek goed gevuld met toehoorders. Veel paden en lanen zijn de revue gepasseerd: kerkepaden, het Jaagpad, het Uitpad, maar ook recentere paden zoals het Koert Bollepad en het Henk Goldbergpad. Namen die velen wel een belletje doen rinkelen, maar waar zelfs menig geboren Pijnackernaar niet altijd weet waar het precies was/is. Al met al een boeiende avond met verhalen en anekdotes over het Pijnacker van toen.

Kerkepaden
Het verhaal begint met De Kruikiuskaart. Dit is een kaart van het Hoogheemraadschap van Delfland, gepubliceerd in 1712. Dit was een voor die tijd kwalitatief goede en gedetailleerde kaart, zo gedetailleerd dat zelfs voetpaden erop stonden. Pijnacker bestond toen uit niet meer dan een paar wegen: Kerk Wegh, de Laen, Noord Entse Wegh. De dorpskerk stond er toen al meer dan 5 eeuwen en mensen kwamen vanuit de verre omgeving naar die kerk toe. Op de kaart staan een aantal kerkepaden, dit waren voetpaden waarover kerkgangers via een korte route naar de kerk konden wandelen. Zo liep bijvoorbeeld ‘t Kerk Pat vanaf de Klapwijkseweg naar de Dorpskerk. In de 18de eeuw bestond de Hofpleinlijn nog niet, het pad liep van de Klapwijkseweg, over de quakel - dat was een bruggetje met drie treetjes op en drie treetjes neer - langs ‘t Hoflant richting de kerk. Later, toen de Hofpleinlijn aangelegd was, was er een onderdoorgang voor voetgangers. Deze onderdoorgang was vrij laag, maar er werd ook wel onderdoor gefietst, soms met als gevolg een onzachte aanvaring met de rails. Sinds 1992 is de onderdoorgang vervangen door de Klaproostunnel.

Virulypad
In 1858 werd een in de Bovenpolder gelegen plas ter grootte van 52 hectare drooggemaakt. De eigenaar van de plas, Jan Donisius Viruly, later voorzitter van de Bovenpolder, gaf zijn naam aan het nieuwe poldertje. Het “poldertje van Viruly” had zijn afwatering via de Polder van Biesland in de Bieslandse Bovenpolder; de Polder van Biesland kreeg het recht dit poldertje als bergboezem te gebruiken. De inspanningen, die Viruly zich getroost heeft om de polder droog te maken, werden in de zestiger jaren van de vorige eeuw teniet gedaan: toen werd van het eens zo moeizaam verkregen land ten behoeve van de recreatie weer water gemaakt, wat nu de Delftse Hout is. Wat wel overgebleven is, is het Virulypad, het pad van de Noordeindseweg naar de Sportlaan.

Eendenkooi
Er is een pad dat geen officiële naam heeft en ook niet toegankelijk is, maar wel het noemen waard: het pad naar de Eendenkooi. Het pad ligt ter hoogte van Zuideindseweg 45. De Eendenkooi ligt midden in het land en is niet bereikbaar voor publiek. De Eendenkooi dateert uit 1565, er werden toen strenge regels ingesteld: dat er een afstand van 1130 meter moest worden aangehouden waarbinnen geen verstoring mocht plaatsvinden. Er zijn verschillende waarschuwingsborden geplaatst. Deze verordening geldt nog altijd en dat was een harde dobber bij de aanleg van de N470, de weg moest met een wijde boog om de Eendenkooi worden aangelegd.

Het Molenpad
Het Molenpad bestaat nog wel, het loopt vanaf de Oudlaan in de Lage Noord onder de Randstadrail door tot aan de Nieuwkoopseweg. Door sommigen wordt het gekscherend het Polenpad genoemd omdat er nogal eens Poolse arbeidsmigranten zitten te chillen. Voordat de lage Noord gebouwd werd liep het Molenpad door tot aan de Noordweg. Aan het Molenpad stond een van vier molens van de Viergang. Voor wie zich afvraagt waarom Sportcentrum de Viergang zo heet, dan is dat door deze vier molens. De Viergang bestond uit de molens aan de Katwijkerlaan, aan het Molenpad, aan de Rijskade en de Noordmolen aan de Rijskade. De Viergang molens maalden het water uit de polder in de Pijnackerse Vaart bij de vroegere sluis, via de Kromme Wetering en verder door naar de Schie. De plek waar de molen van het Molenpad gestaan heeft is nog goed te zien, op de hoek van de Thorbeckelaan-Troelstralaan staat nu het gemaal dat de molen vervangen heeft.

Uitpad
Het Uitpad is ook een bekend pad in Pijnacker. Het pad begon bij Kerkweg 2 - een pand dat nu niet meer bestaat - en liep parallel aan de Pijnackerse vaart. Het Uitpad werd ook wel Renteniersgracht genoemd omdat de rijkelui er woonden. De Pijnackerse tekenaar Ben Horsthuis heeft er in 1981 een kerstkaart van getekend voor drukkerij Raket, dat nu drukkerij Telstar is.

Het Hoefpad
Een ander pad dat al op de Kruikiuskaart van 1712 staat, maar dan aangeduid als voetpad, is het Hoefpad. Dit voetpad was voor de kerkgangers vanuit de Overgauw, het liep van de Overgauwseweg door het weiland heen naar de Zuidweg ongeveer ter hoogte waar nu de Zuiderstraat is. Het pad wordt al in 1598 genoemd, de schout van Pijnacker had het gangpad tenietgedaan, oftewel opgeheven. De dominees van Delft en Zoetermeer hebben de schout aangesproken en vermaand om het gangpad te laten hoe het tot dan was geweest. Aldus geschiedde. Het Hoefpad was een heel smal pad, menig Pijnackernaar weet dat nog. Fietsen over het pad was uitdagend en een enkeling kwam in de winter ten val.

Nu is er het comfortabelere Nieuw Hoefpad dat een fietspad is dat in het verlengde van de Oranjelaan ligt en uitkomt op de Overgauwseweg.

Julianalaan
In 1939 werd besloten de nieuwe straat die loopt van de Stationsstraat naar de Emmadwarsstraat de Julianalaan te noemen. Deze benaming werd niet gewaardeerd door de Duitse bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1942 kwamen ze met een alternatieve naam: de Juliana van Stolberglaan. Deze Juliana was de moeder van Willem van Oranje, hier zat voor de bezetter geen nare bijsmaak aan. Na de oorlog is de naam weer Julianalaan geworden.

Het Zwarte pad
Het Achterpad, het pad achter de winkels aan de Oostlaan tussen de Noordweg en de Acacialaan wordt ook wel het Zwarte pad genoemd en wel omdat het het eerste pad was in Pijnacker dat geasfalteerd was, zo zegt men.

Het Jaagpad
Het Jaagpad was het pad naast Laanvaart. Het Jaagpad werd gebruikt door tuinders die hun spullen naar de groenteveiling in Pijnacker wilden brengen. De route was via de Laanvaart van de Westlaan naar de Oostlaan, dan rechtsaf bij de Parallelweg richting de veiling. Er werd een mooie fotoserie getoond van een tuinder die die route aflegde en hoe hij de obstakels moest omzeilen, zoals de Laanbrug en de Schoolbrug. Dan moest de tuinder met de vaarboom soms op de kant springen om de schuit onder de brug door te laten varen.

Meer recente paden
Nog niet zo heel lang geleden hebben een aantal paden namen gekregen.

Het Koert Bollepad is het pad dat door het Emmapark heen loopt tussen de Emmastraat en de Parallelweg. Dokter Bolle was huisarts in de Stationsstraat; tijdens de oorlog heeft hij een belangrijke rol gespeeld bij de opvang en begeleiding van in Nederland teruggekeerde Engelandvaarders. Het Henk Goldbergpad is het lange voetpad tussen de Goudenregensingel en de Vlierlaan, langs straten als de Esdoornlaan en de Elzenlaan. Henk Goldberg was een verzetsheld die in Duitsland militaire instellingen bespioneerde. Ook bood hij onderdak aan Joodse landgenoten en wist hij geallieerde piloten over de Belgisch-Nederlandse grens te brengen. Henk Goldberg werd gearresteerd en in Brussel gefusilleerd.

Al met al was het weer een interessante lezing, waar menigeen wat van opgestoken heeft. Nu gaat het HGOP met zomerreces, na het reces beginnen de lezingen weer op maandag 9 september en wel met een lezing verzorgd door Ron Brand. Ron Brand - die al de nodige jaren actief is binnen het HGOP - werkt als conservator voor het Maritiem Museum Rotterdam. De lezing gaat over het weinig bekende verhaal van de drie Nederlanders aan boord van de Titanic. Locatie: De Acker, Park Berkenoord 2, Pijnacker. Inloop 19:30, aanvang 20:00 uur. Voor meer informatie zie hgop-pijnacker.nl.

Door: Jan-Paul van der Velden