Vrba’s verhaal
ColumnDe afgelopen weken heb ik het boek ‘Ik ontsnapte uit Auschwitz’ gelezen. Het beschrijft het levensverhaal van Rudolf Vrba, een Slowaakse Jood die in april 1944 uit Auschwitz ontsnapte en het leven van minstens 200.000 Joden wist te redden. Kort daarna stelde hij samen met een andere Jood het Vrba-Wetzlerrapport op, beter bekend als de Auschwitzprotocollen.
Het boek van Vrba, die in 2006 in Vancouver overleed, beschrijft zijn leven en de gebeurtenissen in de werk- en concentratiekampen uiterst gedetailleerd. Het is zo indringend dat ik soms moest pauzeren om de beelden te verwerken, maar ik kon het niet wegleggen.
Tegelijkertijd zag ik in het nieuws beelden uit Den Haag, Amsterdam en Amersfoort: tijdens demonstraties werden de Hitlergroet gebracht, de Prinsenvlag gehesen en extreemrechtse leuzen geroepen. Het is een kleine groep, maar toch. Het leek alsof de geschiedenis zich op enigerlei manier herhaalde, en ik dacht terug aan wat ik had gelezen.
Ik moest denken aan de passages waarin kinderen onder leiding van kampcommandant Rudolf Höss de gaskamers in werden gejaagd. Een meisje had tijdens de driedaagse, mensonterende treinreis aan haar vader gevraagd of er ook speeltuintjes zouden zijn. “Ja lieverd,” zei hij, “het is nog mooier dan je denkt.” De gaskamers waren zo vol dat kinderen horizontaal bovenop de volwassenen werden geschoven. Heinrich Himmler, leider van de SS, keek eens door een raampje om te controleren of alles naar wens verliep. Minutenlang keek hij goedkeurend toe. Mijn maag draaide om.
Het zou verplichte kost moeten zijn voor iedereen die veroordeeld wordt voor dit soort uitingen! Het lijkt trouwens steeds meer genormaliseerd: eerst was er een leus, daarna de vlaggen, en nu gaat net zo gemakkelijk de arm omhoog.
Toch doet het goed te zien dat de opkomst bij de 4 mei-herdenking in Pijnacker en Nootdorp juist steeds groter wordt.
Boeken lezen mag ook, maar zelfs één keer per jaar kan al veel betekenen. Het herinnert ons eraan hoe belangrijk het is om alert te blijven op de gevaren van leiders met verderfelijke ideeën en op de gevolgen wanneer een groep mensen wordt meegesleept.
