Mastjaar voor eiken

Eind augustus kreeg ik van Truus van der Hulst een handvol rare eikels die ze kort daarvoor van een eik had geplukt. De eikels waren onrijp en in de lengterichting opengespleten. Enkele weken later belde mijn moeder om te vertellen dat hun eikenboom veel meer eikels had laten vallen dan ooit tevoren. Ze vroeg of er sprake was van een mastjaar.

Eerst over die rare eikels van Truus. Hoe zou dit kunnen komen? Ik vermoedde dat de droogte van de afgelopen zomer ervoor heeft gezorgd dat veel eikels tijdens hun ontwikkeling zijn opengespleten. Als het buitenste schilletje van de vrucht uitdroogt en hard wordt terwijl het binnenste nog in volume toeneemt, dan kan de rijpende vrucht openbarsten. Bomenkenner Jaap Smit bevestigde mijn vermoeden. Dan de vraag of 2022 een mastjaar is voor eiken. Een mastjaar is de benaming voor een jaar waarin bomen veel meer vrucht dragen dan gemiddeld. Een mastjaar komt onder andere voor bij beuken, eiken en kastanjes. Het woord ‘mast’ betekent, in dit geval, oorspronkelijk ‘varkensvoer’. Met de bosvruchten werden vroeger de varkens vetgemest. 

Het voordeel voor de boom: in mastjaren vallen er zoveel vruchten dat ze niet allemaal worden opgegeten. Het jaar daarop kunnen er dan meer ontkiemen. Toen mijn moeder belde had ik nog niet vernomen of er sprake was van een mastjaar voor eiken, maar ik had al wel opgemerkt dat er op diverse plekken in het dorp veel eikels lagen op wegen en fietspaden. Op de website Nature Today verscheen op 19 september een artikeltje van Arnold van Vliet waaruit blijkt dat het inderdaad een mastjaar is voor eiken en beuken. 

Hij schrijft dat er na een jaar met weinig eikels weer bovengemiddeld veel vruchten van eiken op de Veluwe zullen vallen en komt met een schatting van zo’n 4,4 miljoen kilo eikels! Arnold: “Sommige eikenbomen hangen zo vol dat de takken naar beneden beginnen door te buigen…. De droogte heeft ook een drukkend effect gehad op de eikelopbrengst. De groei van eikels werd geremd, wat leidde tot een verhoogde afstoot van kleine groene eikeltjes en tot niet uitgroeiende steeltjes met kleine eikeltjes die bruin verkleuren en afvallen (noodval). Maar de meeste eikels zijn gewoon goed gegroeid en de afrijping lijkt net zoals in de extreem warme en droge zomer 2018 juist vlotter te verlopen. De eerste rijpe eikels vielen een maand vroeger dan normaal uit hun hoedjes.” 

Die laatste zin herinnerde me er aan dat mijn moeder nog vertelde dat de eikels dit jaar opvallend lang en slank waren en dat ze allemaal zonder hoedje op de grond waren gevallen.

Caroline