Dieren in oorlogstijd

Monumenten helpen ons herinneren, zodat we niet vergeten. Toch vergeten we ieder jaar tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei een grote groep slachtoffers: de dieren. 

Elke keer als ik over de brug tussen de Dorpskerk en het Oude Raadhuis in Nootdorp loop, moet ik er aan denken. Dat komt door de twee koeien die op het monument van Arcen en Velden staan dat Nootdorp in 1946 kreeg van deze gemeente als dank voor de hulp na de oorlog. Nootdorp bracht er huisraad, textiel en vee. Dit is te zien op het monument. 

Het valt mij op dat wanneer we praten over oorlog, we het alleen hebben over menselijk leed. Alsof dieren niet bestaan. Dieren - voelende wezens - lijden echter net als mensen onder oorlogsgeweld. Paarden, duiven en honden zijn de meest gebruikte dieren tijdens WOI en WOII, maar ook olifanten, kamelen, ossen, glimwormen en zelfs katten zijn gebruikt. Dieren in MILITAIRE DIENST hebben het zwaar. Paarden, dieren die juist snel vluchten bij gevaar, moesten tijdens WOI naar het slagveld. Duiven met belangrijke informatie liepen het risico uit de lucht te worden geschoten. Honden verplaatsten en bewaakten materieel en voedsel, speurden naar mijnen en brachten in WOI - al dan niet met gasmaskers op - EHBO-koffers naar de loopgraven. 

Ook lieten ze tijdens WOII als zelfmoordcommando’s met explosieven op hun rug tanks ontploffen. Sommige dieren werden OORLOGSHELD door hun moed en inzet. In Engeland kregen ze daarvoor de Dickin Medal en in Amerika de Animals in War & Peace Medal of Bravery. In de Oekraïne reikte president Zelensky in 2022 aan Patron, een Jack Russell, de Order for Courage uit voor het opsporen van 236 Russische mijnen. De meeste dieren zijn echter SLACHTOFFER. Wereldwijd stierven tijdens WOI en WOII miljoenen dieren. Alleen al tijdens WOI kwamen 6 tot 8 miljoen paarden om. 

In Nederland waren door WOII vrijwel alle duiven, heel veel huisdieren en dierentuindieren en een groot deel van de veestapel verdwenen. En ook wilde dieren lijden onder oorlog. In landen als België, Frankrijk en Schotland bestaan monumenten voor oorlogsdieren. In het Hyde Park in Londen staat het meeste indrukwekkende: het Animals in War Memorial. Een eerbetoon aan álle dieren in oorlogstijd. Nederland kent geen oorlogsmonument voor dieren. Op het Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam staan weliswaar drie honden en zijn duiven afgebeeld, maar alleen met een symbolische betekenis. Misschien wordt het tijd om dat te veranderen.

Henny van Rij
Conservator van het online Dierenmuseum
www.dierenmuseum.nl