Schoonheid

Onlangs las ik een citaat van de beroemde kunstschilder Vincent van Gogh: “Als men werkelijk van de natuur houdt, dan ziet men overal schoonheid.” Hier ben ik het helemaal mee eens, want ik hou van de natuur en zie overal schoonheid. Het zit in levende en levenloze materie, van microscopisch klein tot oneindig groot. Van amandelbloesem tot universum vol schitterende hemellichamen.

Voor de hedendaagse mens is het niet vanzelfsprekend om de schoonheid van de natuur te zien. Spiritueel leraar Jiddu Krishnamurti beweerde dat je vanzelfsprekend van de natuur gaat houden als je er met volledige aandacht naar kijkt en zonder (voor)oordeel. Je ziet dan de dieper liggende schoonheid van de natuur. Uit ervaring weet ik dat deze bewering klopt, maar het vraagt oefening en toewijding om op die manier te kijken. Aandachtig kijken is makkelijker vol te houden in combinatie met een activiteit, zoals: determineren, schilderen of fotograferen. Misschien is van Gogh van de natuur gaan houden, juist omdat hij zo aandachtig en zonder oordeel observeerde tijdens het schilderen. Wat mensen mooi vinden verandert in de loop van de tijd. Het is aan mode onderhevig. Tegenwoordig bewonderen veel mensen de schilderijen van Van Gogh, maar destijds zagen slechts weinigen de schoonheid ervan. Uiterlijke schoonheid is onlosmakelijk verbonden met de beleving van de waarnemer. Dit is mijns inziens mooi verwoord in de Engelse uitdrukking: ‘Beauty is in the eye of the beholder’. Wat de één mooi vindt kan de ander lelijk vinden. Een neef liet eens dia’s zien van een woestijnlandschap in Australië. Vol bewondering keek ik naar de beelden van dit oeroude natuurlijke landschap, maar achter uit de zaal weerklonk de schelle stem van een tante, die riep: “Wat is het daar een rommel!”

Krishnamurti sprak over de innerlijke schoonheid van de natuur, die zich openbaart als je leert kijken met volledige aandacht, zonder oordeel. Op die manier verdwijnen de grenzen tussen de waarnemer en het waargenomene en verkeren we in een toestand van liefde. Wat je onder natuur verstaat, daar kun je lang en kort over filosoferen. Mijn opvatting van de natuur is heel ruim: de medemens, een wolkenlucht, een zingende spreeuw, een paardenbloem tussen de tegels, een spinnenweb met glinsterende dauwdruppels, berijpte dorre bladeren en ga zo maar door. In een interview (NRC Magazine nr. 29) zei ontwerpster Marjan Aubel: “Schoonheid is essentieel om mensen bewust te maken en te enthousiasmeren voor een grote koerswijziging. Als je iets mooi vindt, dan wil je er zorg voor dragen.”

Caroline