Korstmos op dode takken van fruitbomen

In oktober neem ik deel aan een mossen- en korstmossenexcursie in de botanische tuin in Delft onder leiding van Harold Timans: een masterstudent biologie met veel kennis van de natuur en een aanstekelijk enthousiasme voor alles wat leeft.

Harold vertelt op welke plekken je mossen en korstmossen kunt verwachten. Hij wijst op de schors van een dikke, scheef gegroeide boom en laat zien dat sommige soorten alleen groeien in de baan waar regenwater van de stam afstroomt. De verschillende soorten mos en korstmos hebben vaak een duidelijke voorkeur voor een bepaalde groeiplaats. Zo groeit het levermos ‘bleek boomvorkje’ vooral op vochtige schors van loofbomen.

In het gras ligt een dode tak waar veel korstmos op groeit. Dat herinnert me aan een discussie die ik een aantal jaren geleden heb gevoerd met twee vriendinnen. Volgens hen is korstmos schadelijk voor fruitbomen. Ze lieten me zien dat er veel korstmos zat op dode takken. De één liet het verschijnsel zien bij een appelboom, de ander bij een sierpeer. Tijdens mijn biologiestudie heb ik geleerd dat korstmos absoluut onschadelijk is voor bomen. Tevergeefs heb ik getracht mijn vriendinnen hiervan te overtuigen.

Als ik dit tegen Harold zeg vertelt hij: “Er zit veel korstmos op de takken van fruitbomen (prunus), omdat ze vaak voedselrijke schors hebben. Daardoor kunnen enkele snel groeiende korstmossoorten vrij snel vrij fors worden. Meestal zijn dat schildmossen (Parmelia) en dooiermossen (Xanthoria).” Dat laatste kan ik bevestigen, want ik heb een keer korstmos op een sierperentak gedetermineerd met Obsidentify en dat was groot dooiermos. Op oude takken zullen naar verwachting meer korstmossen zitten dan op jonge takken, omdat ze meer tijd hebben gehad om zich te ontwikkelen. En takken hebben niet het eeuwige leven, ze gaan een keer dood.

Soms is het goed om oude zekerheden in twijfel te trekken. Korstmos is een samenlevingsverband van schimmel en alg. Schimmels zijn vaak opportunisten, dus ik zou me eigenlijk best kunnen voorstellen dat ze voedingstoffen aan een boom kunnen onttrekken. Ik vraag Harold of er nieuwe inzichten zijn op dit gebied. Hij antwoordt dat biologen er nog steeds van overtuigd zijn dat korstmossen niet schadelijk zijn voor bomen, daar is geen discussie over. Korstmossen zitten alleen op de schors en dringen niet dieper in de boom om voedingstoffen af te tappen uit de daar onder gelegen bastvaten of houtvaten. Het is volgens Harold een veel voorkomende misvatting dat takken afsterven door korstmossen.

Caroline