Peen in de berm

Afgelopen zomer bloeide er veel peen in de omgeving van Pijnacker, vooral in bermen en op dijken. Begin oktober zag ik nog bloeiende peen op plekken waar niet was gemaaid.

Peen groeit al duizenden jaren als wilde plant in Nederland. Deze plantensoort heeft een diep reikende taaie penwortel, die veel dunner en bleker is dan de wortel van gecultiveerde peen. In het tweede jaar, na kieming van het zaad, vormt peen vanaf juni tot de herfst meerdere witte bloemschermen. Midden in zo’n scherm zit vaak een donkerpaarse bloem, waarvan de functie niet bekend is. Misschien lokt het insecten aan. Na de bloei vouwen de bloemschermen samen. Ze lijken dan een beetje op vogelnestjes. In het ‘nestje’ rijpen de vruchtjes. Als die rijp zijn, dan vouwt het bloemscherm open zodat ze zich kunnen verspreiden. De stekelige vruchtjes worden als klit meegenomen in de vacht van passerende dieren of door de wind. Tegenwoordig groeit er veel meer peen in de gemeente dan vroeger. De bodemsamenstelling is hier van nature niet zo gunstig voor peen (veen en zware klei), want deze plant houdt van matig vochtige grond waar flink wat zand in zit. Voor de aanleg van infrastructuur is veel zand aangevoerd in de omgeving van Pijnacker, waardoor de bodem lokaal beter geschikt is geworden voor peen. De plant verschijnt vaak op plekken waar bloemenmengsels zijn ingezaaid. De bloemschermen van peen leveren nectar en stuifmeel voor verschillende soorten insecten. De bladeren van peen zijn het favoriete voedsel van rupsen van de koninginnenpage. Omdat er tegenwoordig veel peen groeit in de gemeente hoop ik al enkele jaren op de komst van deze fraaie vlindersoort. Tot op heden heb ik ze echter nog niet gezien. In de Ecologische flora uit 1987 las ik dat de poppen van koninginnenpages zelden de winter overleven in Nederland. Vermoedelijk komen ze vooral uit het buitenland ons land binnen. In de nazomer zijn ze talrijker. Het is moeilijk te voorspellen of klimaatverandering gunstig is voor de overwinterende poppen. Koninginnenpages ontmoeten elkaar op hoge punten in het landschap. Dit gedrag wordt ‘hill-topping’ genoemd. Hier in de buurt zijn heuveltoppen schaars, de verzamelplaats zal eerder een dijk, boom of toren zijn. De poppen van koninginnenpages overwinteren aan oude stengels van peen. Het is belangrijk dat er voldoende ‘rommelhoekjes’ in het landschap zijn waar verlepte vegetatie kan blijven staan. Als in de herfst alle plantengroei wordt geklepeld of afgevoerd, dan verdwijnen de poppen van koninginnenpages en vele andere insecten.

Caroline