Voorzitter Paul van Winden kondigt de spreekster aan en verzoekt de aanwezigen om alvast vragen te overwegen die na de pauze gesteld kunnen worden.
Voorzitter Paul van Winden kondigt de spreekster aan en verzoekt de aanwezigen om alvast vragen te overwegen die na de pauze gesteld kunnen worden.

Wat er door de watersnoodramp allemaal veranderde in Zeeland

Actueel 1.184 keer gelezen

In het afgelopen jaar zijn er veel overstromingen geweest: Italië, Noorwegen en Libië zijn maar een paar voorbeelden. Als de aandacht voor de ramp na enige tijd verslapt, als de media er geen aandacht meer aan besteden, wat gebeurt er dan? Corine Nijenhuis kwam bij de lezing van het Historisch Genootschap Oud-Pijnacker (HGOP) vertellen over wat er door de watersnoodramp in Zeeland allemaal veranderd is. 

De Acker zat flink vol, een kleine 100 mensen kwamen luisteren. Gelukkig was er lering getrokken uit de vorige lezing over de ‘Buurten van Pijnacker’ waar de stoelen niet aan te slepen waren, nu stonden er voldoende stoelen voor iedereen.

70 jaar geleden
Het is dit jaar al 70 jaar geleden dat de watersnoodramp Zeeland trof. In Zeeland waren ze best wat gewend qua stormen en hoog water. Er waren burgemeesters die niet dachten dat het zo’n vaart zou lopen en lieten er hun kaartavondje op die bewuste zaterdagavond niet door verpesten. Het water werd hoog en later zag men het ook weer zakken en dacht men: Zie je wel, het valt wel mee, alleen wisten ze niet dat het water zakte omdat aan de andere kant, de dijk van een ander eiland het begeven had. Sommige dijkgraven namen zelf het heft in handen en zorgden ervoor dat de kerkklokken geluid werden om de mensen te waarschuwen voor het naderende onheil.

Boeken en films
Er zijn veel boeken en films over de ramp, over de storm en de springtij van die januari nacht. Corine wist daarom ook niet goed waar ze over zou gaan schrijven toen haar uitgever haar vroeg een boek te schrijven met als onderwerp de watersnoodramp. Maar over wat erná gebeurde is veel minder geschreven. Natuurlijk wel over de Deltawerken, die wereldberoemd zijn, maar niet over hoe Zeeland veranderd is door de watersnoodramp. Dat werd dus het onderwerp van haar boek: ‘Een nieuwe tijd, Zeeland na de ramp’.

Corine heeft in een tot jacht(je) omgebouwd vrachtschip heel Zeeland afgevaren om te zien waar de ramp zijn sporen nagelaten heeft. Sommige sporen zijn moeilijk te zien en door middel van gesprekken kwam ze er stukje bij beetje achter wat er zoal veranderd is.

Boomgaard
Een treffend beeld dat Corine beschrijft zijn de duizenden wormen die uit de grond kwamen in de boomgaard van haar grootouders in Zeeland. Door de overstroming verzilte de grond en vluchtten de wormen weg. Ook vertelt ze over het moment toen haar grootouders in de lente terugkeerden en de boomgaard zagen. Een zee van grauw water en een zee van prachtige bloesem daarboven. Het was de laatste keer dat de bomen in bloesem stonden, als een soort van laatste groet. Dit is maar één aangrijpend voorbeeld van wat er allemaal gebeurd is nadat Zeeland overstroomde.

Dat nooit meer
Dat was het credo na de watersnoodramp, zoiets mocht nooit meer gebeuren. Door de Deltawerken moest voorkomen worden dat het water ooit weer zo hoog zou kunnen komen. Hoge dijken werden gebouwd en de zeearmen werden of met een dam of een waterkering geheel of gedeeltelijk afgesloten van de Noordzee.

Natuur
Welke impact het indammen van de zeearmen in Zeeland voor de natuur tot gevolg had, begon pas later duidelijk te worden. Waar eerder zout water was, werd het door de indamming zoet water. Dat had een grote impact op de dieren die er woonden, of niet meer konden wonen. Door het verdwijnen van de getijdenbewegingen werd het water veel minder gemixt en ontstonden er dode zones, diep water waar geen zuurstof was en waar niets kon leven, op andere plekken ontstond er blauwalg.

Café ‘In het zicht der Schelde’
Als een café zo heet dan verwacht je een schitterend uitzicht, niets is nu echter minder waar. Het café kijkt nu uit op een hoge dijk die het land beschermt tegen het water van de Schelde. Pas als je bovenop de dijk gaat staan, kun je de Schelde zien. Vroeger zou het uitzicht vast heel mooi geweest zijn.

Toerisme
Door de overstroming was veel landbouwgrond verzilt en niet meer bruikbaar voor landbouw. Veel boeren kozen ervoor hun land te veranderen in een camping. Toerisme bestond in de jaren ‘50 nog nauwelijks en op deze manier heeft het geholpen om Zeeland een nieuwe bestemming te geven waar tegenwoordig veel toeristen graag gebruik van maken.

Geïsoleerd leven
Toen er nog geen dammen waren leefden de mensen geïsoleerd van de andere Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden. Door deze isolatie waren er verschillende dorpsdialecten, klederdrachten en plaatselijke gebruiken. Door de aanleg van dammen werd ‘de overkant’ ineens makkelijker bereikbaar en kwamen de invloeden van buiten sneller naar de dorpen. Zoals men zei: ‘Wij zijn zo in Rotterdam, maar Rotterdam is ook zo bij ons.’ De klederdracht verdween, de plaatselijke gebruiken zoals ringrijden werd folklore waar vooral de toeristen op afkwamen.

Landschap
Voor de ramp waren er veel kleine stukjes landbouwgrond, als een soort lappendeken, losse arbeidershuisjes die gebouwd waren in de buurt van een boerderij. Er waren kronkelige slootjes en kreken. Er waren heel veel bomen. Na de ramp werd alles rechtgetrokken: rechte wegen, rechte sloten, grotere stukken land door de ruilverkaveling. Een Zeeuwse vertelde Corine dat je voor de ramp nog kon verdwalen, na de ramp niet meer: Vier keer linksaf en je bent weer op hetzelfde punt. Voor de ramp werd er veel met paarden gewerkt, na de ramp werd het werk gedaan met tractoren. Al met al een heel ander beeld.

Trauma
De mensen die hielpen met het redden van de bevolking hebben erge dingen meegemaakt. Het zijn vaak ervaringen waar niet over gepraat werd of er werden alleen de cliché dingen verteld, zoals: het water stond zo hoog, het water kwam door het sleutelgat naar binnenstromen, als Manneken Pis.

Zo vertelde Corine over een toen 17 jarige redder, een mosselvisser. Deze redder heeft 50 jaar niet kunnen vertellen wat hij meegemaakt had. Hij heeft het tijdens een bijeenkomst in het watersnoodmuseum - en plein public - voor het eerst kunnen vertellen aan zijn 7-jarige kleindochter toen zij hem vroeg of hij toen bang geweest was. Zijn verhaal was als volgt: Tijdens een van zijn laatste reddingen was de boot eigenlijk al vol. Als je te zwaar werd dan zonk je, dus er moesten keuzes gemaakt worden. Het was ook gevaarlijk: het was koud en het waaide hard. 

De visser vond een man en een zwangere vrouw op een dijk, de vrouw was buiten zinnen. In het bootje was nog net plaats voor de man en de vrouw. Hun twee kinderen waren al op de dijk gestorven door kou en uitputting. De redder moest de beslissing nemen om de lichamen van de kinderen niet mee te nemen, maar een dag later op te halen. De redder heeft zich daar 50 jaar schuldig over gevoeld.

Woonark op drift
Na de pauze mag het publiek vragen stellen aan Corine. Naast vragen komen er ook verhalen naar boven van de mensen die de ramp zelf meegemaakt hebben. Zo was er een mevrouw die vroeger op een woonark in de haven in Ridderkerk woonde. Het werd die nacht - toen het water ging stijgen - al snel duidelijk dat het foute boel was. De woonark moest losgemaakt worden. De woonark kwam zeven meter omhoog en ze zagen alleen de schoorstenen met mensen op daken en water zover je kon kijken.

Alles ging drijven, dat moest afgeduwd worden als het te dicht bij de woonark kwam. Het grote gevaar kwam na drie dagen toen het water weer ging zakken. Waar komt de woonark terecht? Al met al was het een gevaarlijke en traumatische gebeurtenis. Op die dag was haar moeder gaan roken… Corine zei dat ze dit verhaal graag op had willen nemen in haar boek.

De volgende lezing van het HGOP is op 9 november. Suzanna Jansen komt vertellen over ‘De omwenteling, de eeuw van de vrouw’. Een lezing waarin een vernieuwend en inspirerend beeld gegeven wordt van dit deel van de geschiedenis van de vrouw. De lezing wordt gehouden in De Acker, Park Berkenoord 2 in Pijnacker. Aanvang 20:00, inloop 19:30.

Meer informatie
Voor meer informatie en achtergronden over het HGOP, zie de website hgop-pijnacker.nl.

Door Jan-Paul van der Velden

Na de pauze engageerde Corine zich in gesprek met de aanwezigen, waarbij ook persoonlijke verhalen werden gedeeld.
Corine Nijenhuis verhaalt op beeldende wijze hoe overlevenden het drama van de watersnoodramp hebben ervaren.
Stuur jouw foto
Mail de redactie
Meld een correctie

Uit de krant