Mierenwaarnemingen

Onder de tegels van ons terras wonen wegmieren (Lasius niger): de algemeenste mierensoort in Nederland, maar zeker niet de enige!

Een volledige lijst van mierensoorten die in Nederland zijn aangetroffen, is te vinden op de website nlmieren.nl van Peter Boer. Het gaat om meer dan 75 soorten. Als kind vond ik het al fascinerend om het gedrag van wegmieren te observeren. Het is een activiteit die weinig moeite kost: op een zonnig terras zitten en kijken naar wat deze ijverige diertjes uitspoken. Andere mierensoorten laten zich minder eenvoudig bestuderen. Je moet er meestal bewust naar op zoek. Begin april zag ik echter zonder zoeken twee andere soorten: de gele weidemier (Lasius flavus) en de zwarte zaadmier (Tetramorium caespitum). Dochter Inge ontdekte de gele weidemieren tijdens ontginningswerkzaamheden op de volkstuin. Er kwam een klein mierennestje aan het licht met een stuk of tien kleine goudgele miertjes (werksters, circa 3 millimeter lang) en een driemaal zo lange lichtbruine koningin met gouden gloed. Gele weidemieren leven altijd onder de grond. Voor hun voedselvoorziening zijn ze afhankelijk van wortelluizen die op de wortels van gras leven. De mieren beheren de luizen als ‘melkkoeien’. Ze eten zowel de honingdauw die de luizen produceren als de luizen zelf. Door hun ondergrondse levenswijze krijg je gele weidemieren zelden te zien, maar ze zijn niet zeldzaam.

De zwarte zaadmieren ontdekte ik op een stoep in Klapwijk. Ze vielen me op door hun opmerkelijke gedrag: een paar honderd miertjes vormden samen op de tegels een tamelijk compact plakkaat, met de omvang van een ontbijtbordje. Het mierenplakkaat was georganiseerd in stervormige sub-groepjes. Ze bewogen zich rustig. Het zag er in mijn ogen gezellig uit: alsof ze praatgroepjes vormden met de koppen bij elkaar. Inge determineerde ze met de app Obsidentify als zwarte zaadmieren: een heel algemene mierensoort in Nederland. Inge maakte mij erop attent dat het tafereel misschien niet zo vreedzaam was als ik dacht, want in het midden van zo’n sub-groepje bevond zich meestal een dode of gehavende zwarte zaadmier. Zouden ze vanwege hongersnood hun zwakke nestgenoten opeten? Met mierenkenners Peter Boer en Jinze Noorddijk heb ik hierover van gedachten gewisseld, maar het is mij nog niet duidelijk waar de mieren mee bezig waren. Jinze laat weten dat consumptie van nestgenoten niet gebruikelijk is, ook niet als ze dood zijn of verzwakt. Deze terughoudendheid maakt leven in een sociale gemeenschap mogelijk en het voorkomt de verspreiding van ziekten.

Caroline