Honderd eieren per jaar

Vorig jaar zag ik in het Dordrechts museum een tentoonstelling van schilderijen van Albert Cuyp. Hij schilderde prachtige landschappen, maar het meest werd ik geraakt door een klein schilderijtje dat hij in 1647 maakte, ter gelegenheid van de twintigste verjaardag van eend Sijctghen.

In het schilderij heeft hij een gedichtje geschreven. Vrij vertaald staat er: “Ik ben uitgebroed te Werkendam/Ik was jong en goed toen ik hier kwam/in de volière. Zonder te paren/heb ik geleefd, wel twintig jaren./Wel honderd eieren per jaar gelegd./Daarom ben ik hier afgeschilderd./Gebroken benen gehad, toch weer genezen./Gezond en bont is nog mijn wezen./En als ik Sijctghen sterven zal/schrijf dan hoe oud en het jaargetal.” Ze is in 1650 gestorven en 23 jaar oud geworden. Sijctghen doet me denken aan een muskuseend, maar dat is het niet. Als ik muskuseenden-specialist Ruud (van Nootdorp-Ducks) vraag wat hij ervan denkt, schrijft hij: “Wanneer je het schilderij bekijkt zie je op het eerste gezicht inderdaad de lichaamsbouw van een muskuseend, maar het rode gezicht ontbreekt en er zijn nog enkele verschillen. Sijctghen lijkt wel wat op een kruising tussen een muskuseend-man en een pekingeend-vrouw. Deze hybride eend wordt in het Engels ‘mule duck’ genoemd. Kruisingen tussen muskusvrouw en pekingman noemt men hinnies.”

Ruud stuurt verwijzingen naar websites met informatie over deze twee hybriden. De pekingeend is een gedomesticeerde vorm van de wilde eend. Ze zijn niet nauw verwant aan de muskuseend en hun hybride nakomelingen zijn onvruchtbaar. Mule ducks worden tegenwoordig commercieel gefokt in Frankrijk voor de productie van ‘ganzenlever’. De rustige en zachtaardige eenden zijn makkelijker te dwangvoederen dan ganzen. Ze leiden een vreselijk leven en krijgen een vette lever. Hinnies worden niet commercieel gefokt. Later krijg ik bericht van Ruud dat hij twijfelt of Sijctghen wel een mule duck is. 

Op een schilderij kunnen niet alle kenmerken goed worden ingeschat, waaronder het formaat. Bovendien waren er in de zeventiende eeuw waarschijnlijk nog geen Pekingeenden in Nederland. We houden het er maar op dat Sijctghen een gedomesticeerde eend was. Ze heeft vast een goed leven gehad, want ze is oud geworden en legde tot op hoge leeftijd 100 eieren per jaar. Daarvoor moet ze in goede conditie zijn geweest. Albert Cuyp was volgens mij dol op haar en dat kan ik me goed voorstellen. Een aantal jaren heb ik mij bekommerd om de muskuseenden bij ons in de buurt. Ze zijn nu verdwenen, maar ik mis ze nog steeds een beetje.

Caroline