Ongewone velduil

Afgelopen zomer ontdekte Rebecca de Vriend in haar tuin een nachtvlinder met ongewoon korte vleugels. Volgens haar waren de vleugels niet helemaal uitgevouwen na de verpopping. Uit determinatiegroepen kwamen twee suggesties welke soort het zou kunnen zijn: een gewone velduil of een windepijlstaart.

Rebecca vond haar vondst te grijs voor een gewone velduil. Een windepijlstaart leek haar niet aannemelijk, omdat deze vrij zeldzame trekvlinders uit Zuid-Europa zelden in Nederland geboren worden. Ik vind de vlinder helemaal niet lijken op een windepijlstaart, maar een gewone velduil zou het best kunnen zijn. Bij nachtvlinders komt veel kleurvariatie voor, dus een beetje grijzer is niet ongebruikelijk. In juli en augustus hebben mijn man en ik in onze tuin elf vangpogingen gedaan met een nachtvlinderval en daarbij hebben we tweemaal een gewone velduil gevangen. Afgelopen zomer waren ze dus aanwezig in tuinen in de omgeving van Pijnacker.
De ongewone velduil van Rebecca deed me denken aan de gemuteerde fruitvliegjes met misvormde vleugels die ik tijdens mijn studie heb gezien. Zou de vlinder een mutatie hebben waardoor de vleugels te klein zijn uitgevallen? Misvormde vleugels lijken ongunstig voor de overlevingskansen van een vlinder, maar dat is niet altijd het geval. Bij sommige nachtvlindersoorten die in de winter volwassen zijn hebben de vrouwtjes misvormde vleugels. Ze besparen energie door niet te vliegen, de mannetjes vliegen wel. De vlinder van Rebecca is een mannetje (dit is te zien aan de geveerde antennen) en gevonden in de zomer, dus het is zeker geen vleugelloos vrouwtje van een wintervlinder.

Aan nachtvlinderspecialist Ben van As vraag ik advies. Zijn reactie: “De vlinder op de foto is een man gewone velduil (Agrotis segetum). De vleugels zijn zo kort omdat ze nog niet volledig zijn opgepompt. Mogelijk is de vlinder na het uit de pop kruipen gestoord geweest. In elk geval is het oppompen van de vleugels gestopt. Indien het in de droge periode is geweest, dan kan de droogte wel eens de oorzaak zijn geweest! De lucht was op het laatst behoorlijk droog en het zou zo maar kunnen dat de vleugels te snel droogden als gevolg hiervan. Deze zomer heb ik voor de website van de Vlinderwerkgroep Drenthe een stukje geschreven over een windepijlstaart waarvan de vleugels niet goed waren ontwikkeld, waarschijnlijk vanwege de droogte. Deze vlinder vond ik op 16 augustus op ons terras. Gezien het feit dat de vlinder niet goed uit de pop is gekomen is de kans wel heel groot dat dat de vlinder in Drenthe ‘geboren’ is!”

Caroline